VERSCHIJNT JANUARI 2027
Tussen cel en ziel
Hoe trauma je ziek maakt
Uitgeverij Lucht · ISBN 9789493422414
Inhoudsopgave
Voorwoord
Inleiding – Het verborgen weefsel van trauma
Deel I – Waar trauma begint en de echo’s ervan doorwerken in je leven
1 – Waar trauma begint
2 – Pesten als trauma: wanneer veiligheid een illusie wordt
3 – De onzichtbare blauwdruk van je jeugd
4 – De verborgen erfenis
5 – Trauma in huis en hart
6 – Wanneer je lichaam en geest ontregeld raken
7 – Van overleven naar gevangenschap
8 – Filosofie als kompas in existentiële duisternis
Deel II – Hoe trauma je lichaam en geest biologisch verbindt
9 – Je interne thermostaat voor stress
10 – Je lichaam is bedraad op veiligheid en overleving
11 – Je darmen als tweede brein
12 – Als je batterij niet meer op te laden is
13 – Het zit niet tussen je oren
Deel III – Trauma als alarmsignaal dat je lichaam en geest opjaagt en doet instorten
14 – Je immuunsysteem slaat trauma op en verankert het in je cellen
15 – Je lichaam als slim huis waarin trauma de dienst uitmaakt
16 – Als je lichaam ‘aan’ blijft staan en de uitknop onvindbaar is
17 – Hoe monteurs je lichaam en geest opnieuw afstellen
18 – De Ouroboros en de cyclus van trauma en herstel
Nawoord
Bedankt
Voorwoord
Sommige wonden zie je niet. Ze laten zich niet aflezen aan een litteken of een pleister, maar verschijnen in de manier waarop je leeft, reageert en probeert vol te houden. Juist daarom worden die wonden zo vaak gemist. Op een frisse herfstdag, tijdens een wandeling door het bos vlakbij ons huis, dacht ik opnieuw aan de verborgen sporen die trauma kan achterlaten. De bladeren vormden een goudkleurig tapijt onder mijn voeten en in de lucht hing de geur van natte aarde en de naderende winter. Zulke momenten van stilte hebben iets bijzonders. Want als het rumoer van alledag even wegvalt, ontstaat er ruimte voor vragen die anders ondergesneeuwd raken; vragen over wat ons vormt, wat ons beschadigt, en wat er van ons overblijft wanneer we proberen verder te leven met wat ons is overkomen.
Dit boek is ontstaan uit die momenten van reflectie. In mijn eigen leven ben ik steeds opnieuw geconfronteerd met de gevolgen van trauma. Soms openlijk, maar vaker in vormen die moeilijk zichtbaar en nog moeilijker uit te leggen zijn. Want de gevolgen van pesten, verlies en langdurige psychische belasting werken diep door. Niet alleen in hoe je je voelt, maar ook in hoe je de wereld ervaart, hoe je relaties aangaat en hoeveel veiligheid je nog in jezelf of in anderen kunt vinden. Wie dit niet zelf heeft meegemaakt, ziet vaak alleen de buitenkant. Maar juist dat onbegrip vanuit de buitenwereld kan een tweede laag van eenzaamheid creëren.
Naast die persoonlijke ervaring heeft ook mijn wetenschappelijke achtergrond mijn blik gevormd. In mijn werk op universiteiten en ziekenhuizen hield ik mij als immunoloog en ingenieur bezig met complexe biologische systemen, immunoengineering en de communicatie tussen cellen. Daarbij werkte ik op het snijvlak van verschillende wetenschappelijke disciplines waarin de wisselwerking tussen al die afzonderlijke processen centraal staat, ook wanneer dat op het eerste gezicht niet direct zichtbaar is. Die manier van denken heeft mij geholpen om trauma niet alleen te zien als een psychisch probleem, maar als iets dat tot in je cellen aan toe doorwerkt op meerdere niveaus tegelijk. Gaandeweg groeide bij mij de behoefte om die twee werelden met elkaar te verbinden: de dagelijkse werkelijkheid van trauma en een manier van denken die helpt om patronen te herkennen en de losse onderdelen in het grotere geheel te plaatsen. Niet om trauma sluitend te verklaren, maar om woorden te vinden voor iets wat voor veel mensen moeilijk te verwoorden is. Tegelijkertijd merkte ik dat begrijpen alleen niet voldoende is. Want veel bestaande inzichten over trauma beschrijven al wat trauma met je doet, maar laten minder zien hoe die effecten zich gaandeweg organiseren en zich in jou verdiepen. Vanuit die zoektocht is met dit boek een nieuw traumamodel ontstaan waarin trauma niet alleen wordt gezien als ervaring, maar als een dynamisch proces dat zich in de loop van de tijd in opeenvolgende fasen voltrekt en zich verankert in je lichaam. Geen traumamodel als vervanging van de bestaande ideeën over de impact van trauma, maar als een nieuwe manier om deze ideeën met elkaar te verbinden en beter te begrijpen waardoor traumaklachten ontstaan, waarom ze blijven bestaan en hoe trauma je uiteindelijk ziek maakt.
Tussen cel en ziel is daarom geen verzameling snelle antwoorden, maar een poging om zichtbaar te maken wat vaak verborgen blijft. Om taal te geven aan ervaringen die diep ingrijpen maar zich zelden netjes laten vangen in één verhaal, één oorzaak of één diagnose. Tegelijkertijd is dit boek ook geschreven vanuit hoop. Niet vanuit de kinderlijke hoop dat alles wel goedkomt als je maar hard genoeg je best doet, maar vanuit de stillere hoop dat begrijpen verschil kan maken. Dat woorden soms net genoeg ruimte kunnen scheppen om anders naar jezelf te kijken. En dat herstel van trauma misschien niet begint bij het uitwissen van wat is geweest, maar bij het erkennen van wat het in jou heeft achtergelaten.
Ik nodig je uit om die zoektocht in de pagina’s die volgen met mij aan te gaan.
Jurjen Tel
Luisteren bij Tussen cel en ziel
Tijdens het schrijven liep muziek regelmatig mee. Deze playlist verzamelt nummers die voor mij verbonden zijn geraakt met thema’s, scènes en stemmingen uit Tussen cel en ziel
Achter het masker
Waar het verhaal persoonlijk wordt
Naast wetenschap en analyse loopt door Tussen cel en ziel een andere draad. In de kaders Achter het Masker verdwijnt de veilige afstand van degene die probeert te verklaren wat trauma doet. Daar schrijf ik vanuit mijn eigen leven — niet als bewijs voor een theorie, maar als herinnering dat achter iedere biologische beschrijving uiteindelijk een mens schuilgaat.
Die teksten gaan over schaamte, verlies, ouderschap, ziekte, liefde en de soms weinig ordelijke werkelijkheid van langdurig trauma. Ze onderbreken het betoog bewust. Niet om de wetenschap minder belangrijk te maken, maar juist om zichtbaar te houden waar al die kennis uiteindelijk over gaat: een lichaam dat reageert, een hoofd dat probeert te begrijpen en een mens die ondertussen gewoon verder moet leven.
Soms brengt zo’n persoonlijke passage iets dichterbij wat in schema’s, mechanismen en modellen juist op afstand kan raken. Niet alles laat zich volledig verklaren. Sommige ervaringen moet je eerst voelen voordat je begrijpt waarom ze ertoe doen. Achter het Masker vormt daarom geen los onderdeel naast het boek, maar een tweede laag erdoorheen: minder ordelijk, persoonlijker en soms ongemakkelijker — precies op de plekken waar uitleg alleen niet genoeg is.
lees meer….
WAT ANDEREN OVER HET BOEK ZEGGEN
“Sommige wonden zie je niet.”
Sommige wonden, zo schrijft Jurjen Tel vanuit eigen doorleefde ervaring en stille beschouwing, zijn nauwelijks zichtbaar—en wij houden ze graag in het duister. Juist die eenzame wonden zijn hardnekkig. Hoe dieper ze aan het zicht worden onttrokken, hoe weerbarstiger ze woekeren. Verwaarlozing, mishandeling en misbruik door naasten: zo oud als onze geschiedenis. Het systematisch nadenken erover: zo pril. Wat een tegenstelling.
Waar wonen de wonden toch? Ergens verscholen, in de schemerzone tussen cel en ziel, als die er al is. Hoe verhouden lichaam en geest zich eigenlijk tot elkaar, in trauma en daarbuiten? Is stof de bakermat van bewustzijn en ervaring, of stroomt de oorzakelijkheid juist de andere kant op? Raken cel en ziel elkaar aan, fluisteren ze met elkaar—en hoe dan, meneer Descartes? Of zijn het geen oorzaken die elkaar voeden, maar twee talen waarin de mens probeert te vangen wat ís—zoals Spinoza het zag.
In dit opmerkelijke boek zoekt Tel naar de draden die zich ontvouwende inzichten samenweven tot één tastbaar geheel: een verlangen en streven, verwant aan een levenswond die zich probeert te dichten—in openheid.
Ellert Nijenhuis, PhD
Psycholoog, psychotherapeut en internationaal bekend traumadeskundige,
auteur van The Trinity of Trauma
“An integrative perspective on trauma ”
Between Cell and Soul offers an integrative perspective on trauma as a biological process involving systemic reorganization rather than simply damage or dysfunction. Jurjen Tel brings together perspectives from autonomic regulation, immune function, metabolism, and cellular biology to explore how adaptive responses to prolonged adversity may become stabilized over time while preserving their original survival function. The book provides a thoughtful exploration of how interacting biological systems may influence the capacity for flexibility, safety, connection, and recovery following trauma.
Prof. Stephen W. Porges, PhD
Grondlegger van de polyvagaaltheorie en internationaal invloedrijk onderzoeker op het gebied van trauma en autonome regulatie
Distinguished University Scientist; Founding Director, Traumatic Stress Research Consortium, Kinsey Institute, Indiana University Bloomington; Professor of Psychiatry, UNC Chapel Hill; Courtesy Professor of Psychiatry, University of Florida College of Medicine Jacksonville
──────────── ◇ ────────────
“An interesting and thought-provoking discussion of the important topic of trauma and how it affects us.”
Johann Hari
Internationaal bestsellerauteur en wetenschapsjournalist,
bekend van o.a. Verbinding verbroken en De aandacht verloren
“Energy that let us feel and heal ”
Between Cell and Soul helps us see the invisible processes behind trauma. Jurjen Tel takes us through a journey bridging body and mind, our lived experience, and the energy that let us feel and heal.
Prof. Martin Picard, PhD
Professor of Behavioral Medicine, Columbia University; pioneer of mitochondrial psychobiology and founder of the Energy and Healing Institute; author of the forthcoming ENERGY (2027)
──────────── ◇ ────────────
“A rare multi-level trauma perspective”
It is very gratifying to see this book articulate the interrelated, dynamic nature of the multiple systems in the body. Trauma, neglect and exposure to extreme challenges to our stress-response capabilities reverberate through the entire body – through multiple systems, into the cells that comprise these systems. Intracellular adaptations and dynamics then predictably change. Jurjen Tel’s book is the only one I have seen that actually articulates this. He has the ability to use multiple lenses to look at these issues, from reductionist to holistic.
Bruce Perry, MD, PhD
Internationaal invloedrijk onderzoeker op het gebied van jeugdtrauma en neuroontwikkeling; ontwikkelaar van het Neurosequential Model,
co-auteur met Oprah Winfrey van de #1 New York Times-bestseller What Happened to You?
“Oud zeer”
Het verstopt zich overal, oud zeer. Tot in onze vezels, het is er op het niveau van lichaamscellen. Jurjen Tel heeft het allemaal: Eigen ervaring en wetenschappelijke kennis van het hoogste niveau. Een boek als dit verscheen nooit eerder…
Bram Bakker, PhD
Psychiater, schrijver en publicist; bekend om zijn kritische werk over psychiatrie, gezondheid en persoonlijke kwetsbaarheid
──────────── ◇ ────────────
“XXXXXXXXX.”
XXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX
Prof. Phillipe Delespaul, PhD
Emeritus hoogleraar Psychiatrie, Maastricht University; klinisch psycholoog, internationaal onderzoeker en vernieuwer op het gebied van ernstige psychische aandoeningen, herstelgerichte ggz en Experience Sampling Methodology